Af en toe zie ik ze op ons land: een vos, een ree. Een vluchtige ontmoeting die me achterlaat met een mengeling van opgetogenheid en ongemakkelijkheid. Opgetogen omdat er zojuist iets bijzonders is gebeurd: een schuw dier heeft zich aan me getoond en dat voelt als een glanzende gebeurtenis. De ongemakkelijkheid komt door mijn mens-zijn; degene die ervoor heeft gezorgd dat hun leefruimte is opgebroken door hekken en betonstroken. Aan de ene kant sta ik ademloos stil om het dier te bewonderen, aan de andere kant bedreig ik hun voortbestaan. Een collectief schuldgevoel waar ik deel van uitmaak, zo omvangrijk dat ik niet goed weet wat ermee te doen. En toch, als ik wat dieper in die machteloosheid afdaal, voel ik ook iets anders.
Ik maak deel uit van het bestaan, dat zijn eigen koers volgt. Een onbevattelijk, wonderbaarlijk iets. Waarin alles op miraculeuze wijze bij elkaar komt, in elkaar schuift en weer uit elkaar spat om opnieuw geboren te worden. En wij bewegen daarin mee, ik beweeg daarin mee. We worden gedragen door dat alles.
Goed, goed, onderbreekt mijn hoofd mijn overpeinzing, maar dat neemt niet weg dat we bezig zijn de natuur om zeep te helpen. En dat we daar dringend iets aan moeten doen. Als het al niet te laat is, voegt de stem er streng aan toe.
Helemaal waar. Daarom ik ben gestopt met vlees eten, ligt ons dak vol zonnepanelen en stemmen we op een groene partij. En tegelijkertijd vraag ik me af welke grotere beweging zich eigenlijk aan het voltrekken is, voortgestuwd door iets dan ons beperkt begrip ver te boven gaat.
We dichten onszelf veel toe. Ons gevoel van superioriteit gaat zelfs zover dat we menen dat we het leven in de hand hebben. Dat we onze eigen gedachten en emoties kunnen sturen. Wat maar heel gedeeltelijk waar is. Gedachten komen en gaan. We geloven ze en we gedragen ons ernaar. We vinden dingen uit en we passen ze toe. De opmars van ontdekkingen in de wetenschap vindt plaats in een koortsige flow, zonder dat de gevolgen ervan helder zijn. De uitvinding van het wiel, de stoommachine, de computer, het internet, AI, het is een onvermijdelijke, creatieve ontwikkeling, een niet te stoppen voorhoede die op de troepen vooruit loopt. En zoals bij elke verandering levert dat zowel licht als duisternis op. Oude vormen verdwijnen, nieuwe ontstaan.
Wij mensen zijn huiverig voor verandering. Bang voor de onvermijdelijke destructie die het teweeg brengt en misschien ook wel voor het positieve dat ons in de schoot geworpen wordt. We zijn geneigd verandering te wantrouwen, bang dat het onze identiteit zal aantasten. Dat we verdwaald raken in iets dat we (nog) niet kennen.
Naast de dreigende gevolgen van vervuiling en opwarming, is er ook een heel andere beweging gaande. Nieuwe technologieën worden in rap tempo ontwikkeld. Schone energie, elektrische auto’s. Vleesvervangers die een einde kunnen maken aan de bio-industrie, slimme systemen om onze rotzooi op te ruimen. Het blijkt dat er veel meer kan dan gedacht, op veel grotere schaal dan voor mogelijk werd gehouden. Dat is op dit moment gaande, een niet te stuiten manifestatie van nieuwe mogelijkheden. Niet gericht op terugkeer, naar hoe het ooit was, maar juist vooruit, met het besef dat we ook zonder een giftig voetspoor achter te laten op deze planeet, in overvloed kunnen leven.
Ik doe een experiment. Stel dat ik mijn schuldgevoel en vastgepinde meningen eens even parkeer. En in plaats daarvan nieuwsgierig ben naar wat deze tijd ons brengt? Met het volste vertrouwen in de intelligentie van het leven zelf?
Wat er opkomt: wat een spannende, hoopvolle tijd is dit. Waarin we worden uitgenodigd om niet de afslag van de angst te nemen maar op zoek te gaan naar onze inventiviteit en moed. Een tijd die oproept om te vertrouwen in plaats van ons vast te grijpen aan het oude. Je kunt zomaar de glans en schoonheid van de vroege ochtend missen omdat je verzonken bent in gedachten over wat er niet klopt aan het leven. Er is een hoop mis, maar ook een ongelofelijke hoeveelheid goed. En de toekomst is nog altijd een onbeschreven blad.
